Tarih
İnkılap Tarihi
KURTULUŞ SAVAŞI
| KURTULUŞ SAVAŞI |
|
|
|
A) Hazırlık dönemi: 1. Kuva-i Milliye Hareketinin Başlaması ve Batı Cephesinin Oluşması. 2. Mustafa Kemal'in Samsun'a Çıkışı ve Milli Bilincin Uyandırılması. 3. Amasya Genelgesi. (22 Haziran 1919) (Milli Egemenlik İçin adım olduğunun belirtilmesi). 5. Sivas Kongresi ve Önemi (Manda ve himaye kavramlarının açıklanması). 6. Milli Mücadele ve İstanbul Hükümetinin Mustafa Kemal'e Karşı Mücadele Kararı. 7. Damat Ferit Paşa Hükümetinin Tutumu ve Sonuçları 8. Alı Rıza Paşa Kabinesi, Amasya Görüşmesi ve Sonuçları. 9. Temsil Heyetinin Ankara'ya gelmesi. 10. Son Osmanlı Mebusan Meclisi ve Misak-ı Milli. 11. İstanbul'un İtilaf Devletleri Tarafından Resmen İşgali ve Mebusan Meclisinin Dağıtılması 12. Ankara'da Büyük Millet Meclisinin Açılması ve Büyük Millet Meclisi Hükümetinin Kurulması. 13. Yeni Türk Devletiin ilk Anayasası (20 Ocak 1921) (Yeni getirilen rejim, Milli Egemenlik kavramı ve Bakanlar Kurulunun seçilmesi ile ilgili maddeler üzerinde durulması). B. Büyük Millet Meclisi Hükümeti ile İstanbul Hükümetinin Mücadelesi: 1. Büyük Millet Meclisine Karşı Ayaklanmalar (Anzavur, Bolu, Düzce, Hendek, Adapazarı, Yozgat, Afyon, Konya, Milli Aşireti ayaklanmaları, Hilafet Ordusu ve Olaylarda Çerkez Ethem'in Rolü). 2. Hiyanet-i Vataniye Kanunun Kabulü ve istiklal Mahkemeleri (İstiklal Mahkemelerinin Kurulması ve Yetkileri). 1. Sevr Andlaşması ve Önemli Madeleri. 2. Sevr Andlaşmasına Karşı Tepkiler. D) Düzenli Ordunun Kurulması. E) Muharebeler ve Sonuçları: 1. Ermeni Sorunu ve Ermenilerle Savaş : a) I. Dünya Savaşına Kadar ermeni Sorunu. b) I. Dünya Savaşında Ermeni Sorunu. c) Kurtuluş Savaşında Ermeni Sorunu ve Gümrü Andlaşması. 2. Güney Cephesinde Maraş ve Urfa'nın Kurtarılması, Antep Savunması 3. Batı Cephesi Muharebeleri. a) Çerkez Ethem olayı. c) Londra Konferansı. e) Eskişehir ve Kütahya Muharebeleri. f) Ordunun Sakarya'nın Doğusuna Çekilmesi ve Büyük Millet Meclisinin Tepkileri, Mustafa Kemal'in Başkumandan Olarak Seçilmesi. g) İstiklal Marşımızın Kabulü 4. Gürcülerle Andlaşma, Afganistan, Fransa, İtalya ve Amerika ile ilişkilerimiz. 5. Ruslarla İlişki ve Moskova Andlaşması. 6. Sakarya Meydan Muharebesi ve Sonuçları. a) Sakarya Meydan muharebesi b) Mustafa Kemal'e Mareşallık ve Gazilik Ünvanlarının Verilmesi. c) Kars Andlaşması (13 Ekim 1921) d) Ankara Andlaşması (29 Ekim 1921). e) İtilaf Devletlerinin Barış Teklifleri. 8. Başkumandan Meydan Muharebesi ve Anadolu'nun Düşmandan Temizlenmesi 9. Mudanya ateşkes Anlaşması, Esasları ve Önemi. 11. Lozan Konferansı: a) Görüşme Konuları ve Katılan Devletler. b) Görüşmelerin Kesilmesi ve Nedenleri. c) Lozan Andlaşması, Esasları ve Önemi. 12. ikinci Büyük Millet Meclisi.
KURTULUŞ SAVAŞI A- HAZIRLIK DÖNEMİ :
Kuva-i Milliye Hareketinin Başlaması ve Batı Cephesinin Kurulması :
Mondros Ateşkes Antlaşması sonrası işgaller başlamıştır. Osmanlı Devletinin başlayan işgallere tepkisiz kalması sonucu Türk halkı direnme mücadelesi içine girer. Bu amaçla direnme cemiyetleri kurar ve direniş kuvvetleri oluşturulur. Çeşitli yörelerde uyanmaya başlayan direniş hareketlerinin bir ölçüde teşkilatlandırılmasıyla ortaya çıkan güce "Kuva-i Milliye" denilir. * İlk direniş güneydoğu Anadolu bölgesinde kendiliğinden oluşur. ( Maraş-Urfa-Antep halkı Fransızlara karşı ) * İlk Kuva-i Milliye teşkilatı Batı Anadolu'da Yunan işgaline karşı oluşturuldu. 1919 yılı Temmuz ve Ağustos aylarında Balıkesir ve Alaşehir'de toplanan milli kongrelerde batı Anadolu'daki Kuva-i Milliye birliklerinin insan ve malzeme bakımından desteklenmelerine ve ortak bir cephe oluşturulmasına karar verildi. Bu çalışmaların sonucunda Ayvalık-Soma-Akhisar-Salihli-Nazilli batısından geçen bir hat üzerinde Batı Cephesi oluşturuldu.
Kuva-i Milliye'nin özellikleri :
MUSTAFA KEMAL'İN SAMSUN'A ÇIKIŞI ( 19 MAYIS 1919 ) Mustafa Kemal Samsun'a Dokuzuncu Ordu Müfettişi olarak görevlendirilerek çıktı.Görevi doğu Karadeniz'de kurulmak istenen Pontus Rum Devletine karşı mücadele eden Türkleri kontrol altına almaktı.Bu yöredeki Türklerin kontrol altına alınması için İngilizler Osmanlı Devletine baskıda bulunmuştu.İstanbul Hükümeti de bölgede karışıklığın sürmesi durumunda 7.maddeye dayanılarak bölgenin işgal edilme tehlikesini önlemek istiyordu.Böyle bir göreve niçin M.Kemal seçilmişti; Mustafa Kemal'in askeri başarıları kendisine bir güç kazandırmıştı.İstanbul Hükümeti M.Kemal'in etkisinden rahatsızlık duyarak,onu İstanbul'dan uzaklaştırmak istiyordu.M.Kemal bu zor görevi başarabilecek birisiydi, İttihatçı değildi. Mustafa Kemal İstanbul Hükümetleri ile kurtuluşun olmayacağını görmüştü.Diğer taraftan Ülkenin içinde bulunduğu durumdan kurtulması için ortaya çıkan görüşlerin geçersiz olduğunu görerek, Anadolu'ya geçip millete dayanarak bağımsızlık mücadelesi yapmak istiyordu.Bu amaçla başlangıçta Dokuzuncu Ordu Müfettişliği görevi ona birtakım kolaylıklar sağlayacaktı. Komutanlığın merkezi Erzurum'du ve henüz bölge düşman işgalinden uzaktı.15.Kolordu komutanı Kazım Karabekir paşa Ordusu'nu dağıtmamış ve silahlarını teslim etmemişti.Dokuzuncu ordu müfettişi olarak geniş bir bölge etki alanı içine girecekti, Sivil makamlara da emir verme yetkisine sahipti. M.Kemal Samsun'a çıkarken parolası " Ya İstiklal ya Ölüm " dür. Çünkü diğer kurtuluş çarelerinin bağımsızlığı sağlamayacağına inanmaktadır.
HAVZA GENELGESİ ( 28 MAYIS 1919 ) 1. Ordu birliklerine askerin terhis, silahların teslim edilmemesini bildirdi. * Mondros ateşkesine karşı çıkış. 2. Anadolu'nun işgaline derhal son verilmelidir. 3. Samsun ve Karadeniz yöresinde Rumlar Siyasi isteklerinden vazgeçerlerse güvenlik sağlanabilir. 4. Yunanlıların İzmir'i işgale hakları yoktur.Derhal İzmir'i boşaltmalılardır.Bununla ilgili yurdun her tarafında protesto mitingleri düzenlenmelidir.* Ulusal bilincin tepkiye dönüşmesi amaçlanmıştır. * M.Kemal Havza genelgesiyle görev ve yetki alanının dışına çıkmıştır. Bu nedenle İstanbul'a geri çağrılmış ancak dönmemiştir.
( 22 HAZİRAN 1919 )
Genelgenin esasları :
* Kurtuluş Savaşının gerekçesi açıklanmıştır.
* İstanbul hükümetine tepki ve tanınmaması.
* İlk defa Ulusal Egemenlik anlayışı var. * İlk defa yönetim şeklini değiştirme amacı var. * Ulusal bağımsızlığı milletle sağlama düşüncesi var.
her türlü etki ve denetimden kurtulmuş milli bir kurulun varlığı çok gereklidir. * Ulusal Parlamento düşüncesi var.
Bunun için bütün illerin her sancağından ; milletin güvenini kazanmış üç delegenin olabildiğince çabuk yetişmek üzere hemen yola çıkarılması gerekmektedir.
Dikkat: * Kongrenin ve delegelerin güvenliğini sağlama amacı var.
Erzurum kongresinin üyeleri de Sivas'ta yapılacak genel toplantıya katılmak üzere yola çıkarlar. Genelgenin yayınlanmasından sonra Sivas'ta yapılacak kongreye katılmak amacıyla Yurdun her yerinde seçimler yapılmaya başladı.İtilaf devletleri Anadolu'daki gelişmelerden rahatsız olarak İstanbul Hükümeti üzerine M.Kemal'in geri getirilmesi için baskıda bulunmaya başladılar.İstanbul hükümeti Valilere gizli bir yazıyla M.Kemal'in emirlerine uyulmamasını istedi.Ancak M.Kemal çalışmalarına devam etti.
ÖNEMİ :
( 23 Temmuz- 5 Ağustos l9l9 )
M.Kemal 26 Haziran'da Amasya'dan ayrılarak 27 Haziran'da Sivas'a oradan da 3 Temmuz'da Erzurum'a halkın ve ordunun sevinç gösterileriyle girdi.7/8 Temmuz gecesi M.Kemal 'e görevinden kesin olarak alındığını bildiren bir emir geldi.Bunu üzerine M.Kemal hem görevinden hem askerlik mesleğinden ayrıldığını ( İstifa ) bildirdi.Yetkisiz ve sivil olarak görevine devam etme kararı vermişti. Halkının sevgisi ve desteğine güvenmiştir. 15.Kolordu komutanı Kazım Karabekir Paşa, M.Kemal'e Kolordusuyla hizmetinde olduğunu bildirerek maddi ve manevi bakımdan büyük bir destek sağlamıştır. " Mondros Ateşkes antlaşmasında " Altı doğu ilinde ( Vilayet-i Sitte) karışıklık çıkarsa, bu illerin herhangi bir bölümünün işgal hakkını İtilaf devletleri muhafaza ederler " hükmü bulunmaktaydı. Bundaki temel amaç Doğu Anadolu'da bir Ermeni devleti kurulmasını sağlamaktı.İşte bu tehlikeye karşı, yani doğu Anadolu'nun işgal edilmesi ve parçalanması tehlikesine karşı kurulan " Doğu Anadolu Müdafa i Hukuk Cemiyeti "nin girişimi ile kongrenin toplanması sağlanmıştır.Amaç doğu Anadolu'da birliği sağlayarak bir Ermeni devleti kurulmasını engellemektir.
23 Temmuz'da toplanan Erzurum kongresi şu kararları almıştır :
* Vatan sınırlarından ilk söz ediş. Sınırlar Mondros Ateşkesinden önce işgale uğramayan yerler ve çoğunluğu Türk olan bölgelerdir. Sınırlar somut olarak Misak-ı Milli'de belirlenecektir.
amacı gerçekleştirmek için geçici bir hükümet kurulacaktır. * Amasya genelgesindeki devlet kurma düşüncesi,devlet kurma kararına dönüşmüştür.
* Tam bağımsızlık amaçlanmakta.
* Hem saltanat hem de Ulusal Egemenlik fikirlerinin savunulması bir çelişki olmakla birlikte, bunun temel nedeni henüz kamuoyunun bu makamlara karşı çıkılmasına hazır olmamasıdır.
* M.Kemal milli mücadelenin lideri konumuna gelmiştir.
ÖNEMİ :
BALIKESİR ( 26-30 TEMMUZ 1919 ) VE ALAŞEHİR KONGRELERİ ( 16-25 AĞUSTOS 1919 )
1919 yılı Temmuz ve Ağustos aylarında Balıkesir ve Alaşehir'de toplanan milli kongrelerde batı Anadolu'daki Kuva-i Milliye birliklerinin insan ve malzeme bakımından desteklenmelerine ve ortak bir cephe oluşturulmasına karar verildi. Bu çalışmaların sonucunda Ayvalık-Soma-Akhisar-Salihli-Nazilli batısından geçen bir hat üzerinde Batı Cephesi oluşturuldu.
( 4-11 Eylül 1919 )
Milli mücadele'nin halka dayandığının bir göstergesidir.
birliklerinin bir merkezden yönetilmesini sağlamaktır. * Heyet-i Temsiliye bir yürütme organı gibi çalışmaktadır.
ÖNEMİ :
AMASYA GÖRÜŞMELERİ (20-22 Ekim 1919)
İstanbul'da yeni kurulan Ali Rıza Paşa uzlaşmak durumunda olduğunu görmektedir.Bu amaçla Bahriye Nazırı Salih Paşa'yı Sivas Temsil Heyeti başkanı Mustafa Kemal'le görüşmek üzere Amasya'ya gönderdi. Bu görüşme sonrasında kabul edilen kararlar şunlardır:
Bu kararlar dışında taraflar arasında gizli kalması kararlaştırılan bir protokol de imzalanmıştır.
Amasya Görüşmeleri'nin Önemi :
NOT : İstanbul Hükümeti Amasya Görüşmeleri'nde alınan Meclis-i Mebusan 'ın açılması kararı dışında hiç bir karara uymadı. TEMSİL HEYETİ'NİN ANKARA'YA GELİŞİ
Amasya Görüşmeleri gereği Osmanlı Mebuslar meclisi toplanacaktı. Bu amaçla tüm yurtta seçimler yapıldı. Yeni milletvekilleri belirlendi. Mustafa Kemal'de Erzurum milletvekili olarak seçildi. Mustafa Kemal'in Mebus an Meclisi’nin Anadolu’da her türlü işgal ve denetimden uzak bir yerde toplanması isteği, Kanun-i Esasiye'ye aykırıdır gerekçesiyle reddedilmiştir. Meclis İstanbul’da çalışmalarına başlayacaktı. Bu durum üzerine Mustafa Kemal meclis çalışmalarını yakından izlemek amacıyla, 27 Aralık 1919 ' da Temsil Heyeti ile Ankara'ya geldi. Ankara'yı tercih etmesinin diğer nedenleri:
SON OSMANLI MEBUSLAR MECLİSİNİN TOPLANMASI ( 12 OCAK 1920 )
* M.Kemal'in başkan seçilmemesinin ve Müdafaa-i Hukuk gurubunun kurulamamasının nedeni, üyelerin baskılardan korkmaları ve saltanat yanlısı olmalarıdır.
MİSAK-I MİLLİ ( ULUSAL YEMİN ) ( 28 0CAK 1920 ) Esaslarını M.Kemal'in hazırladığı kararlar :
ÖNEMİ :
MİSAK-I MİLLİ'NİN İLANININ SONUÇLARI
M.KEMAL'İN İSTANBUL'UN İŞGALİNE KARŞI ALDIĞI TEDBİRLER
TBMM'NİN AÇILMASI Son Osmanlı Mebus an Meclisi'nin İtilaf Devletleri tarafından dağıtılması ile Türk ulusal iradesi yok edilmiş oluyordu. Ulus adına karar alıp uygulayacak bir kurula gereksinim vardı. Bu boşluğu yeni bir meclis dolduracaktı. Bu amaçla Mustafa Kemal in yayınladığı bildiri sonucu seçimlerin yapılabildiği yerlerde kazanan delegeler Ankara'da toplanmaya başladı. Meclis-i Mebusan'ın dağıtılmasıyla Anadolu'ya geçen eski milletvekilleri de yeni meclise katıldı. 23 Nisan 1920'de Meclis açıldı. TBMM’nin Açılmasının Önemi:
TBMM bu önergeyi kabul etti. Böylece ; ulus egemenliğine dayanan yeni Türk devletinin temelleri atılmış oldu. Mustafa Kemal meclis başkanlığına seçildi. 26Nisan 1920'de Sovyet Bolşevikleri île ilişki kuruldu. I. TBMM 'nin Özellikleri: 23 Nisan 1920'de açılan I.TBMM, 1 Nisan 1923 tarihine Kadar görev yapmıştır. Çalışma süresince;
1) TEŞKİLAT-I ESASİYE (1921 Anayasası) Yeni Türk devletinin ilk anayasası olan, 20 Ocak1921'de kabul edilen Teşkilat-ı Esasiye'nin özünü Mustafa Kemal'in 24 Nisan - 13 Eylül 1920'de TBMM'ye sunduğu bildiriler oluşturmuştur. Zaman ve birikim yokluğundan dolayı daha kapsamlısı yapılamadığından Teşkilat-ı Esasi maddeleri ile çelişmeyen Kanun-u Esasi maddeleri de yürürlükte kalmıştır. Bu Anayasa'ya göre;
Önemi:
TBMM'nin Açılmasına Karşı istanbul Hükümeti'nin Yaptığı Engellemeler:
2) TBMM'NİN AÇİLMASİNA karşı ÇIKAN AYAKLANMALAR Bu ayaklanmalar doğrudan TBMM'ye ve onun kurduğu düzene bir tepki olarak ortaya çıkmıştır, istanbul Hükümeti ve ingiliz propagandaları,, savaştan bıkan Anadolu balkının bir tepkisi ve Kuva-i Milliye güçlerinin disiplinsiz davranışlarının sonucunda çıkmıştır. Bu ayaklanmalar dört gruba ayrılır. a- Doğrudan İstanbul Hükümeti'nin Çıkardığı Ayaklanmalar: Bu grupta iki ayaklanma vardır ve Kuva-i Milliye güçleri tarafından bastırılmıştır. Bunlar;
Her ikisinin de amacı boğazların doğusunda Kuva-i Milliye güçlerinin ulaşamayacağı tampon bölge oluşturmaktır. b- İstanbul Hükümeti ve İşgalci Güçlerin Birlikte Çıkardıkları Ayaklanmalar: | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||