Burdasï¿½nï¿½z:

Osmanlı devleti Kuruluş dönemi

Yazar nazif

OSMANLI DEVLETİ(1299–1922)

OSMANLI DEVLETİ’NİN KURULUŞ DEVRİ(1299–1453)

A-XIV. Yüzyıl Başlarında Yakın Doğu Ve Avrupa’nın Genel Durumu

Ø Anadolu, İran, Irak, Suriye, Filistin, Arabistan ve Mısır’ı içine alan bölgeye Yakın Doğu ya da Ön Asya denir.Ø Osmanlı Devleti kurulduğu sırada; Yakın Doğu’da; İlhanlar, Altın Orda Devleti, Memluklar, Bizans İmparatorluğu, Trabzon Rum İmparatorluğu, Türk Beylikleri, Türkiye Selçukluları(Anadolu Selçuklu Devleti)vardı. Balkanlar’da; Sırplar, Bulgarlar, Arnavutlar, Eflak, Boğdan, Macar, Bosna, Hırvatlar ve Bizans vardı. Avrupa’da; Roma, Germeni İmparatorluğu (Almanya),İsveç, Lehistan, İspanya’da Argon ve Kastil krallıkları, İtalya’da Venedik, Ceneviz, Napoli ve Papalık, Fransa, İngiltere vardı.

1-Anadolu’nun Durumu

Ø Bu dönemde Anadolu’da bulunan siyasi güçler şunlardır; Anadolu Selçukluları:1243 Kösedağ Savaş’ında Moğol İlhanlı Devletine yenilmiş, merkezi otoritesini kaybederek çöküş dönemine girmiş ve İlhanlılara bağlanmıştır. İlhanlı Devleti: Bu dönemin en güçlü devletidir. Anadolu’ya gelip yerleşmemiş Anadolu’daki devlet ve beylikleri vergi yoluyla kendisine bağlamıştır. Kafkasya, Irak ve Anadolu’ya hâkimdi. Trabzon Rum İmparatorluğu: IV. Haçlı Seferinden sonra Doğu Karadeniz Bölgesinde Trabzon merkezli kurulmuştur. Fakat Coğrafi engeller bu devletin sınırlarını genişletmemesinde etkili olmuştur. Memluk Devleti: Mısır’da kurulmuştur. Sınırlarını Güneydoğu Anadolu’ya kadar ulaştırmıştır. Suriye, Mısır ve Arabistan’a hâkimdi. Moğollara mağlup olmayan tek Türk Devletidir. Moğolların batıya, ilerleyişini durdurmuşlardır. Bizans İmparatorluğu: Zayıftır, güçsüzdür, yıkılmak üzeredir. Siyasi varlığını devam ettirmeye çalışmaktadır. Taht kavgaları içinde bulunan Bizans balkanlarda Sırp ve Macar krallıklarıyla mücadele halindedir. Bizanssın Anadolu topraklarını yöneten Tekfur denilen valileri ise halka baskı yapmakta ve haksız vergiler olmaktaydı. Bizans, Karadeniz ve Ege denizindeki liman ve adaları Ceneviz ve Venediklere kaptırdığından ticaret de zayıflamıştı Ekonomik yönden sıkıntı içindeydi. YORUM: Bu durum Osmanlı Devleti’nin kuruluşunu ve batı yönünde ilerlemesini olaylaştırmıştır. Venedik ve Ceneviz: Ege ve Akdeniz’de Venedikliler Karadeniz kıyılarında ise Cenevizlilerin kolonileri bulunmaktaydı. Anadolu Türk Beylikleri:1243 Kösedağ Savaşı, Anadolu siyasi birliğini bozmuş. Doğudan Moğol baskısıyla Anadolu’ya gelen Türkmenler özellikle Batı Anadolu’da siyasi örgütlenmeye girerek beyliklerini kurmuşlardır. İlhanlıların yıkılmasıyla bağımsız olmuşlardır. Karamanoğulları, Germiyanoğulları, Aydınoğulları ve Candaroğulları en güçlüleri idi. Anadolu’nun durumu: Birbirine üstünlük kurmak isteyen Anadolu beylikleri birbiriyle mücadele halindedir. YORUM: Anadolu’da siyasi birlik yoktur. Kardeş savaşı vardır.Ø Osmanlı Devleti Anadolu’daki bu mücadeleye katılmamış GAZA ve CİHAT yapmıştır. YORUM–1:Bu durum kardeş savaşı yapmak istemeyen Anadolu’daki Türk boylarının Osmanlı ülkesine göç etmesine neden olmuştur.(SOSYAL SONUÇ) YORUM–2:Bu göçler Osmanlı nüfusunun artmasına neden olmuştur.(SOSYAL SONUÇ) YORUM–3:Nüfus çoğunlu bir devletin güçlü olmasında önemli bir etkendir.

2-Balkanların Durumu

Ø Balkanlarda şu devletler bulunmaktaydı; Bizans İmparatorluğu, Bulgarlar, Sırplar, Macarlar, Arnavutlar, Eflak-Boğdan ve Bosna Hersek beylikleri bulunmaktaydı.Ø Balkan devletleri arasında siyasi birlik olmadığı gibi birbiriyle mücadele halindedirler.(mezhep farklılığından kaynaklanan çatışmalar vardı.)Balkan devletleri zayıf ve güçsüzdü. YORUM: Bu durum Osmanlı Devleti’nin kuruluşunu ve batı yönünde ilerlemesini kolaylaştırmıştır.

3-Avrupa’nın Durumu

Ø Avrupa’da; Macaristan, Roma-Germen İmparatorluğu (Almanya),İsveç, Lehistan İspanya’da; Aragon ve Kastil Krallıkları İtalya’da; Venedik, Ceneviz, Napoli ve Papalık devletleri bulunmaktaydı. Doğu Avrupa’da Altın Orda Devleti vardı.Ø Fransa ve İngiltere arasında “Yüzyıl Savaşları” vardı. Almanya ve İtalya siyasi birlikten yoksundu.

Osmanlı Devleti’nin Genel Özellikleri

1- Türk tarihinin en uzun ömürlü devletidir. 2- Merkeziyetçi bir yönetim anlayışına sahiptir. 3- Siyasal, sosyal, askeri ve kültürel örgütlenme açısından en gelişmiş Türk Devletidir. 4- Balkanlara İslam dini ile Türk-İslam Kültür ve Medeniyetini yaymışlardır. 5- Üç kıtaya yayılarak bir Dünya devleti olmuş ve yıkılmasıyla topraklarında kırka yakın devlet kurulmuştur. 6- Şeri ve Örfi olmak üzere iki çeşit hukuk sistemi uygulanmış ve padişahların yetkileri kısıtlanmıştır. 7- Osmanlı Devleti, İslam birliğini sağlamış yıkılmasıyla bu birlik bozulmuştur. 8- Anadolu’da Türk siyasi birliğini kesin olarak sağlamıştır. 9- I.Selim’den (Yavuz) itibaren Osmanlı Padişahları “Halife” sıfatını taşımışlardır. Böylece Teokratik bir devlet özelliği göstermiştir.

Osmanlı Devleti’nin Kısa Zamanda Gelişip Güçlenmesinin Nedenleri;

1- COĞRAFİ KONUMU’nun uygunluğu (Bizans’a komşu olması ve ticaret, tarım ve sanayi yerlerine hâkim olması) 2- GÜÇLÜ BİR MERKEZİ YÖNETİM’E sahip olması 3- Teşkilatçı ve siyasi dehaya sahip YETENEKLİ PADİŞAHLARIN iş başına gelmesi 4- Anadolu’daki Moğol İlhanlı Dev. Anadolu Selçuklu Devleti ve Türk Beylikleri başlangıçta iyi geçinerek, öncelikli hedefi olan BİZANSLA MÜCADELEYE ÖNEM VERMESİ 5- Anadolu ve Balkanlarda siyasi birliğin olmaması 6- Bizans İmparatorluğu zayıflamış olması ve Bizans’taki taht kavgalarından yararlanılması 7- Fethedilen bölgelerdeki halka ADALETLİ VE HOŞGÖRÜLÜ davranılması 8- Ülke topraklarının hanedan üyeleri arasında paylaştırılma geleneğine son verilmesi 9- Takip edilen fetih politikası; fetihlerin GAZA VE CİHAT amaçlı yapılması 10- Fethedilen bölgelerde TIMAR VE İSKÂN POLİTİKASI’NIN uygulanması 11- AHİLERİN desteğinin alınması NOT: Ahilik Anadolu Selçuklu Devleti döneminde kurulmuş olan bir esnaf teşkilatıdır. Şehirlerin örgütlenmesinde ve kurumlaşmada etkin rol oynamıştır. 12- Doğudan Moğol saldırılarından kaçan Türkmenlerin Osmanlılara katılmaları 13- İngiltere ve Fransa arasındaki “Yüzyıl Savaşları” nedeniyle Osmanlı Devletinin batı yönünde ilerlemesine karşı koyacak güçlü bir devletin olmaması

Osmanlıların Kökeni(Menşei) ve Kayıların Anadolu’ya Geliş

Ø Osmanlı Devleti, Oğuzların Bozok koluna bağlı Gün Han’ın “KAYI” boyundandır. Kayı boyu Karakeçili aşiretine mensuptur.Ø Kayıların Anadolu’ya hangi tarihte geldiklerine dair iki görüş vardır. 1- 1071 Malazgirt zaferinden sonra 2- XIII yy. başlarında (1220) Moğol istilasından kaçan Kayılar Anadolu’ya gelip “AHLÂT” yöresine yerleşmişlerdir. Burası Osmanlı Devleti ilk yerleşim yeri olarak kabul edilmektedir.Ø Ertuğrul Gazi başkanlığındaki Kayılar 1230 Yassı Çemen Savaşından sonra Anadolu Selçuklu hükümdarı Alaaddin Keykubat tarafından Ankara’nın Karacadağ bölgesine yerleştirilmiştir. Kayılara söğüt (Kışlak) ve Domaniç (Yaylak) yurtluk olarak verilmiştir.

OSMAN BEY DÖNEMİ(1326–1362)

Ø Osman Bey, Bizans’ın taht kavgalarıyla, Balkanlar’da ise Sırp ve Bulgar krallıklarıyla mücadelelerinden yararlanmıştır. Bizans tekfurlarının elindeki Karacahisar Yarhisar Bilecik İnegöl’ü ele geçirmiştir.Ø Osman Gazi Ahi şeyhlerinden Edibali’nin kızıyla evlenerek Anadolu halkının desteğini sağlamıştır.

Koyunhisar (Bafean) Savaşı (1302)

Ø Osman Beyin başarıları Bizans’ı ve tekfurları (Bursa, Orhaneli, Kestel tekfurları)harekete geçirmiştir. Osman Bey Bizans kuvvetlerini Koyunhisar da yenilgiye uğratmıştır. UYARI: Bu savaş Osmanlı Devleti ile Bizans arasındaki ilk savaştır.Ø Osman Bey dönemindeki Bilecik’ten sonra Yenişehir başkent yapıldı.Ø İlk Osmanlı akçesi (Gümüş Para) Osman Bey tarafından bastırılmıştır.(1299) Bağımsızlığını ilan etmiştir.

ORHAN BEY DÖNEMİ(1326–1362)

Ø Orhan Bey ilk olarak Bursa’yı alarak burasını başkent yaptı. İpek sanayinin merkezi olan Bursa’nın fethi Osmanlı ekonomisinin güçlenmesine katkı sağlamıştır.

Palekanon (Maltepe)Savaşı (1329)

Nedeni: Bizans’ın kaybettiği toprakları geri almak ve İznik’i kuşatmadan kurtarmak istemesi Sonuç: Bizans’ı yenilgiye uğratarak İznik’i almıştır. İznik Başkent yapıldı.(1331).Bizans bu savaşla Anadolu’dan çekilmiştir.Osmanlı Devleti batı yönünden ilerleyerek Gemlik ve İzmit’i alarak(1337)Kocaeli Yarımadası’nın fethini tamamlamıştır.

Karesioğulları Beyliğinin Osmanlı Topraklarına Katılması(1345)

Ø Orhan Bey Karesioğulları taht kavgalarından yararlanarak bu beyliği topraklarına kattı.(1345)

Ø Karesioğullarının alınmasıyla;

1- Hacı İlbey, Ece Halil ve Evrenus Bey gibi önemli komutanlar Osmanlıların hizmetine girmiştir. Balkan topraklarının alınmasında önemli hizmetleri olmuştur. 2- Rumeli’ye geçiş kolaylaştırmıştır. 3- Güney Marmara kıyıları Osmanlı’ya katılmıştır. 4- Anadolu’da Türk siyasal birliğinin kurma yolunda önemli bir adım atılmıştır. Osmanlı’ya bağlanan ilk beyliktir. 5- Osmanlıların ilk deniz faaliyetleri başlamıştır. Karesi donanması Osmanlı donanmasının çekirdeğini oluşturmuştur.

Rumeli’ye Geçiş(1353)

Ø Kantakuzen, Orhan Bey’in yardımıyla Bizans tahtına çıkmıştır. Kantakuzen Balkanlarda Sırp ve Bulgar tehdidine karşı Orhan Bey’den askeri yardım almıştır. Kantakuzen Orhan Bey’e bu yardımlardan dolayı Gelibolu Yarımadasındaki ÇİMPE KALESİ’Nİ vermiştir.(1353) YORUM: Böylece Osmanlılar ilk defa Rumeli’ye geçmiştir. Rumeli’deki fetihler için önemli bir üs elde etmiştir.Ø Orhan Bey’in temel Politikası Rumeli’ye yerleşmekti. Bu amaçla; 1- Süleyman Paşa Rumeli’de Balayır ve Tekirdağ’a kadar olan toprakları ele geçirmiştir. 2- Türkmenler bu topraklara yerleştirilmiştir. 3- Orhan Bey, Süleyman Paşa’nın ölümünden sonra oğlun Murat Bey’i Balkanların fethinde görevlendirmiştir. UYARI: Osmanlıların uzun yaşamasında Rumeli fethine dayandırılır. Rumeli’ye geçiş tarihte bir dönüm noktası kabul edilir.

Rumeli’ye Geçiş Nedenleri

1- Türklerin dünya hâkimiyetini kurma ideali 2- Stratejik nedenler (içte ve dışta huzuru sağlamak için önemli bilgilere sahip olmak) 3- İstanbul’un fethini kolaylaştırmak.

Balkanların Fethini Kolaylaştıran Nedenler:

1- Balkanlarda siyasi birliğin olmaması 2- Fethedilen bölgelerdeki halka adaletli ve hoşgörülü bir siyaset izlemesi 3- Doğudan gelen Türkmenlerin bu bölgelere yerleştirilmesi

Osmanlı Devletinin Rumeli’de İskân (Yerleşme) Politikası

İskân Politikasının Amaçları: 1- Fethedilen yerlerin Türkleştirmek ve elde tutulmasını sağlamak 2- Fethedilen yerlerin siyasal, askeri, sosyal yönden güveliğini sağlamak 3- Türkmenleri yerleşik hayata geçirmek ve yerleşik halka zarar vermelerini engellemek 4- Fethedilen bölgelerdeki halka hoşgörü göstermek ve onların devlete bağlılığını arttırmak İskân Siyasetinin Önemli Özellikleri 1- Fethedilen yerlere Anadolu’dan öncelikle kanar-göçer Türkmenler yerleştirildi. 2- Fethedilen topraklardaki yerli halktan ayaklanma ihtimali olanlar başka yerlere iskân edilir. 3- Göçmenler iskân edilecek bölgenin özelliğine uygun yerlerden seçilir, böylece iskân kolaylaşır böylece yeni yerlere alışmalarında kolaylaştırılmaya çalışılır. 4- Bir bölgeden Göçmen alınırken üretim düzeni korunurdu. 5- Anlaşmazlı içerisindeki ailelerden biri bölgeden uzaklaştırılarak çatışma engellenirdi. 6- İskâna tabi tutulanlar bütün ihtiyaçları devlet tarafından karşılanır ve vergi affıyla yerleşme faaliyetleri kolaylaştırılırdı. 7- Geçerli bir neden olmadan göçmenlerin eski yerlerine dönmelerine izin verilmezdi. Osmanlıların Uyguladığı İskân Politikası: 1- Balkanlarda Türk nüfusu artmış ve Türk kültürü yayılmıştır. 2- Fethedilen bölgelerin savunulması ve elde tutulması kolaylaştırılmıştır. 3- Osmanlıların Balkanlarda etkinliği artmıştır. 4- Toplumsal ve kültürel kaynaşma sağlanmıştır. 5- Göçebe Türkmenler yerleşik hayata geçirilmiş, böylece asker alma ve vergi toplama işi kolaylaştırılmıştır. 6- Göçmenlerin batı yönündeki seferlere katılmaları sağlanmıştır.

Orhan Bey Döneminde Devlet Teşkilatının Kurulması

1- Devlet işlerinin görüşülmesi amacıyla DİVAN TEŞKİLATI ilk kez kurulmuştur.(Siyasi Teşkilatlanma) 2- İlk kez VEZİR ataması yapıldı.(İlk vezir Alaaddin Paşa) 3- YAYA ve MÜSELLEM (süvari)adıyla ilk kez düzenli ve sürekli bir ORDU kurulmuştur.(Askeri Teşkilatlanma) 4- Adalet işlerine bakması için KADI (hâkim) ve Güvenlik işlerine bakması için SUBAŞI (komutan) sancaklara atanmıştır.(Hukuki ve Askeri Teşkilatlanma) 5- İlk OSMANLI MEDRESESİ İznik’te açıldı.(Eğitim) 5- Ülke sancaklara ayrılarak Şehzadeler ülke yönetiminde deneyim kazanmaları için “SANCAK SİSTEMİ” uygulanmaya başlamıştır. 6- İlk defa “VAKIF TEŞKİLATI” bu dönemde kurulmuştur. 7- İlk GÜMÜŞ AKÇE Orhan Bey adına bastırılmıştır.(1327) 8- Karamürsel’de İlk OSMANLI TERSANESİ kurulmuştur. UYARI: DEVLET ÖRGÜTLENMESİ (TEŞKİLATLANMA) ve MÜESSESELEŞME ilk defa Orhan Bey döneminde gerçekleştirilmiştir.